ΑΡΘΡΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ από τη ειδικό Μαρία Ευθυμίου

Οκτ 09, 2015
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(3 ψήφοι)
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας στις 10 Οκτωβρίου

, θα ήθελα να επισημάνω ορισμένα ζητήματα αναφορικά με την Ψυχολογία και το ρόλο της στη ζωή μας.

 

Η ψυχολογία στη “βρεφική της φάση”, και ειδικά μέχρι το 1960, εμφάνισε τα εξής χαρακτηριστικά:

* Εμμονή με την ψυχοπαθολογία και τις ψυχιατρικές διαταραχές (πχ σχιζοφρένεια)

* Ντετερμινιστικές θεωρίες, όπως η ψυχανάλυση και ο συμπεριφορισμός, οι οποίες, στην πρώτη τους έκδοση, αγνόησαν ολοκληρωτικά τον παράγοντα της ανθρώπινης θέλησης

* Υπερβολική έμφαση στον επιστημονισμό και στην εργαστηριακή έρευνα

Η συμβολή της Ψυχολογίας του 20ου αιώνα υπήρξε πράγματι αξιοσημείωτη, θα αναφέρω πολύ επιγραμματικά κάποιες εφαρμογές:

* Την προαγωγή της ψυχικής υγείας του γενικού πληθυσμού με την ίδρυση του θεσμού Σχολών Γονέων, προγράμματα για τη διαχείριση του άγχους, κ.α.

* Την προαγωγή της ψυχικής υγείας των παιδιών, με εξατομικευμένη διάγνωση μαθησιακών δυσκολιών, με προγράμματα ψυχικής ανθεκτικότητας, κοινωνικής και συναισθηματικής αγωγής κ.α.

* Την προαγωγή της ανεκτικότητας στην κοινωνία, με προγράμματα αντιρατσιστικής αγωγής, κοινωνική ένταξη των ΑΜΕΑ.

* Τον εργονομικό σχεδιασμό βιομηχανικών προϊόντων, βασισμένο σε ποικίλα ευρήματα της Γνωστικής Ψυχολογίας, στη βελτίωση της ασφάλειας των πτήσεων καθώς και στη μελέτη και σχεδιασμό της οδικής σήμανσης.

* Την ενεργή παρέμβαση στη διαχείριση κρίσεων, όπως αποκατάσταση μετατραυματικής διαταραχής σε εμπόλεμες ζώνες και περιπτώσεις τρομοκρατικών χτυπημάτων.

 

Παρόλα αυτά, η ψυχολογία εξακολουθεί να είναι σε μεγάλο βαθμό:

* Ανιστορική, χωρίς κατανόηση των ιστορικών συμφραζομένων. Έτσι, ανάγει κοινωνικές-ιστορικές μεταβλητές σε ατομικές-ψυχολογικές:

(πχ Ο Χίτλερ έγινε προσχώρησε στο ναζισμό επειδή ήταν στα νεανικά του χρόνια ήταν αποτυχημένος ζωγράφος, και όχι λόγω της ταπεινωτικής ήττας της Γερμανίας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο). Χωρίς γνώση των ευρημάτων συναφών κοινωνικών επιστημών όπως ιστορίας, κοινωνιολογίας και ανθρωπολογίας, η ψυχολογική ερμηνεία θα εξακολουθεί να περιφέρεται αυτάρεσκα, με ένα τεράστιο “τυφλό σημείο”.

* Η μελέτη και θεώρηση του ανθρώπου είναι αποσπασματική (νόηση, συναίσθημα, κτλ.) Αυτή η κατάτμηση συνέβη, εν μέρει, λόγω της αύξησης του όγκου της γνώσης τον 20ο αιώνα, αλλά και από το άγχος της Ψυχολογίας να απεμπλακεί από την Φιλοσοφία, που της κόστισε σε ρηχότητα.

* Η εκλαϊκευμένη -κυρίως- ψυχολογία προάγει την ομογενοποίηση συνειδήσεων και συμπεριφορών, με οδηγούς αυτοβοήθειας, lifestyle κτλ ενθαρρύνοντας έτσι έναν ψυχολογικό κομφορμισμό (πχ ψυχολογικά κλισέ όπως “Πρέπει να κάνουμε θετικές σκέψεις”), που δεν συνάδει με τον πλούτο της ανθρώπινης ύπαρξης.

Ποια θα μπορούσε να είναι η συμβολή της Ψυχολογίας του 21ου αιώνα;

Σε πρώτη φάση, πρέπει να δοθεί έμφαση τόσο σε επίπεδο έρευνας, όσο και σε επίπεδο πρακτικής εφαρμογής στα φλέγοντα ζητήματα του νέου αιώνα:

* Ψυχολογία και Νέες τεχνολογίες. Για παράδειγμα, στο χώρο της ρομποτικής, οι ψυχολόγοι εργάζονται προκειμένουν να σχεδιάσουν ρομπότ με συναισθηματικές αποκρίσεις και ενημερότητα των κανόνων κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Τα κοινωνικά, αυτά, ρομπότ θα είναι σύντομα σε θέση να προσφέρουν υπηρεσίες σε κοινωνικά ευπαθείς ομάδες, όπως άτομα τρίτης ηλικίας, παιδιά με αυτιστικές διαταραχές κτλ.

* Ψυχολογία και Θρησκευτικό Φαινόμενο. Σε παγκόσμιο επίπεδο, παρατηρείται συνεχιζόμενη εκκοσμίκευση, παραλληλα με την αναβίωση τόσο του θρησκευτικού φαινομένου, όσο και του θρησκευτικού εξτρεμισμού. Έτσι, κλασσικές ψυχολογικές μελέτες όπως του William James που αφήσαμε στα χρονοντούλαπα της ιστορίας, πρέπει να μελετηθούν εκ νέου αναφορικά με τη διαμορφούμενη πραγματικότητα.

* Ψυχολογία και Κλιματική Αλλαγή. Ο ρόλος της ψυχολογίας μπορεί και εδώ να είναι πολλαπλός:Ξεκινώντας με την καταγραφή των ψυχοκοινωνικών συνέπειων από την κλιματική αλλαγή οι ψυχολόγοι μπορούν να συμβάλουν στη διαχείριση κρίσεων σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών. Να συμμετάσχουν στην εκπόνηση νομοσχεδίων, αλλά στο σχεδιασμό νέων ενημερωτικών εκστρατειών για την ενημέρωση του κοινού.

Παράλληλα, οι ψυχολόγοι στο χώρο της Συμβουλευτικής και Ψυχοθεραπείας, θα πρέπει να συνειδητοποιήσουν οτι για τον άνθρωπο, είναι πρωταρχικής σημασίας η διερεύνηση του νόηματος της ζωής και η θεμελίωση ενός τέτοιου νοήματος στην σημερινή εποχή της ασάφειας και της ρευστότητας.

Η κατάθλιψη συμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας προβλέπεται πάρει μορφή επιδημίας μέχρι το 2020, καθιστώντας πασιφανή την παραδοχή οτι ο πολιτισμός μας *δεν* είναι πολιτισμός της χαράς.

Ο Ελβετός Ψυχίατρος Binswanger μας προσφέρει μια χαρτογράφηση της ύπαρξης με τις εξής διαστάσεις, που αξίζει να διερευνηθούν στο πλαίσιο της Συμβουλευτικής και της Ψυχοθεραπείας:

* Σωματική (umwelt): Υγεία. Πλούτος. Σεξουαλικότητα.

* Κοινωνική (mitwelt): Σχέση με τον πολιτισμό στον οποίο ανήκουμε, εθνική ταυτότητα, ευρωπαϊκή ταυτότητα, κοινωνική τάξη.

* Προσωπικη (eigenwelt). Η ιδέα της ελευθερίας και η ευθύνη της επιλογής.

* Πνευματική (überwelt). Θρησκεία. Μεταφυσική. Αξιακός Κώδικας. Σύνδεση με μια πραγματικότητα μεγαλύτερη από εμάς.

Aντί επιλόγου, θα ήθελα να κλείσω με έναν αφορισμό του σπουδαίου Carl Jung:

«Όποιος θέλει να γνωρίσει την ανθρώπινη ψυχή, να αποχαιρετήσει τις μελέτες του και να περιπλανηθεί στον κόσμο με ανοικτή καρδιά. Στη φρίκη των φυλακών, στα ψυχιατρικά άσυλα και τα νοσοκομεία, στις σκοτεινές ταβέρνες των προαστίων, στα πορνεία και τα χαρτοπαικτικά καταγώγια, στα κοσμικά σαλόνια, στο χρηματιστήριο, στις σοσιαλιστικές συγκεντρώσεις, στις εκκλησίες, μέσα από την αγάπη και το μίσος, την εμπειρία των παθών κάθε μορφής στο δικό του σώμα, θα δρέψει πλουσιότερες σοδειές γνώσης από αυτές που μπορούν να του προσφέρουν τα βιβλία και θα γνωρίσει πώς να συμπεριφέρεται ως γιατρός στον ασθενή, με αληθινή γνώση της ανθρώπινης ψυχής».

 

Μαρία Ευθυμίου

Ψυχολόγος, MSc, MPhil

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Παπάγου, Οκτώβριος 2015

Κατηγορία Υγεία-ομορφία

Σχόλια αναγνωστών

Εφημερίδα

download print

Καιρός

EMAIL Επικοινωνίας

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.